احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
357
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
« محل شير و خورشيد - رئيس الوزراء از جناب آقاى مورخ الدوله زيد اقباله خواهشمند است قبول زحمت فرموده جمعه بيست و هشتم شهر شعبان هشت ساعت بعد از ظهر براى صرف شام به باغ فردوس تشريف آورده قرين امتنانش فرمايند . با لباس تمامرسمى متمنى جواب است » جواب « مورخ الدوله از دعوت عطوفتآميز حضرت اشرف آقاى رئيس الوزراء تشكر نموده و نهايت تأسف را دارد كه بواسطهء بعد مسافت و اشكال معاودت در آن موقع از شب نميتواند در شام 28 شعبان در باغ فردوس حضور بهمرساند . » چهارشنبه 26 شعبان 1334 - 28 ژون 1916 امشب در شهر تهران جشن باشكوهى گرفته شد سر در وزارتخانهها و ادارات دولتى و بانك شاهنشاهى و بانك استقراضى و اغلب تجارتخانهها چراغانى مفصل نموده و به همين مناسبت ارباب كيخسرو نمايندهء زردشتيان و مباشر مجلس از عموم در عمارت بهارستان دعوت كرده بود هيئت دولت و رجال و اعيان و ساير طبقات ملت شركت نموده بودند . در ميان حاضرين شاهزادهء عين الدوله و امير بهادر جنگ كه هردو از بزرگترين مستبدان صدر مشروطيت بشمار ميرفتند ديده ميشدند حضور آنها حكايت از قوت رژيم آزادى مينمود . امروز باحترام جشن تولد شاه ، ظفر نظام و سالار شجاع شاهسون بغدادى از توقيف آزاد شدند . پنجشنبه 27 شعبان 1334 قمرى - 29 ژون 1916 - 8 سرطان لوىئيل نيم ساعت قبل از ظهر باتفاق كنت لگوتتى وزيرمختار اطريش و نزهت بيك شارژهدافر عثمانى و مسيو زمر دفتردار سفارت آلمان و ساير اعضاء سفارتين عثمانى و اطريش در قصر سلطنتآباد براى عرض تبريك حضور شاه شرفياب شديم شاهزادگان يمين الدوله و عضد السلطنه و شهاب الدوله و عميد الدوله در جاى خود ايستاده شاهزادهء صارم الدوله وزير امور خارجه نيز حضور داشت فهيم الدوله واسطهء ترجمه بيانات ملوكانه بود . وزيرمختار اطريش نطقى به زبان فرانسه راجع به عرض تبريك و آرزوى دوام و بقاى سلطنت و مملكت ايران خواند اعليحضرت هم جوابى مبنى بر اظهار امتنان قرائت نمود بعد جلوتر آمده كنت لگتتى و نزهت بيك هريك جداگانه عرض تبريك كردند و شاه ملاطفت بسيار نشان داد چون مسيو زمر هنوز معرفى نشده بود با سر تعارفى به او نمود و از نگارنده احوالپرسى كرد . موقع مراجعت چند نفر از صاحبمنصبان روسى معلمين قزاقخانه كه در باغ ايستاده بودند به وزيرمختار اطريش سلام نظامى داده احترام بجا آوردند . ( در جنگ بين الملل اول بيش از جنگ دوم قوانين و قواعد و آداب مراعات ميشد و هرگز كسى را بجرم خدمت به وطن خويش در نورنبورگ محاكمه نميكردند ! ) مهمانى سپهسالار اعظم رئيس الوزراء از وزراء مختار متفقين و بيطرف امشب در باغ فردوس برپا بوده مارلينگ وزيرمختار انگليس با تعرض باينكه چرا مخبر السلطنه را دعوت كردهاند از سر ميز شام برخاسته رئيس الوزراء را در محظور بزرگ اخلاقى قرار داده بود . عدهء از رجال مانند مستشار الدوله و ممتاز الدوله و محتشم السلطنه از قبول دعوت معذرت خواسته حاضر نشدند . يكشنبه غره رمضان 1334 - 11 سرطان لوىئيل - دوم ژويه 1916 امروز عساكر عثمانى در تحت فرماندهى ژنرال على احسان وارد شهر كرمانشاه شدند . على احسان همان صاحبمنصبى است كه دو ماه قبل يعنى در برج ثور گذشته اردوى انگليس را در كوت الاماره « * » محاصره كرد چند صد نفر صاحبمنصب و چندين هزار نفر سرباز از آنها اسير گرفت . قبل از ورود عثمانيها حاجى ناصر السلطنه حكمران و معاضد الملك كارگذار و رئيس تلگرافخانه به طرف همدان عزيمت نمودند .
--> ( * ) كوت الاماره را با الف و با عين هردو نوشتهاند و املاء آن بسته به وجه تسميه و نيت واضع لغت است .